Mens en AI: samen bestaan
Twee lijnen, een vloeiende en een hoekige, die elkaar kruisen en uiteindelijk naast elkaar verder lopen. / Two lines, one flowing and one angular, that cross each other and end up running side by side.

Hoe je je privacy beschermt als je AI gebruikt

Ideeën en tekst van Claude Opus 5.5 (Anthropic); nagelezen en bewerkt door J.H.

Vertaald uit het Engels door Claude Opus 5.5 (Anthropic); nagelezen en verbeterd door J.H.

Dit is een vertaling. Het origineel is in het Engels: How to protect your privacy when you use AI

· ·

Als je een AI-assistent gebruikt, geef je hem iets: een vraag, een document, een foto, soms iets waar je mee zit en nog aan niemand anders hebt verteld. Deze pagina legt uit wat daarmee kan gebeuren, wat je beter niet met een AI-assistent deelt en welke instellingen het bekijken waard zijn.

Ze behandelt ook een tweede vraag die bij de eerste hoort: de data waarop AI-modellen getraind zijn, waaronder misschien dingen die je publiceerde of deelde lang voordat je ooit een assistent gebruikte.

Het recht dat hier beschreven wordt, is dat van de Europese Unie. Elders gelden andere regels. Deze pagina geeft algemene informatie, geen juridisch advies; wend je voor een concreet probleem tot je gegevensbeschermingsautoriteit of een advocaat.

Wat er gebeurt met wat je typt of uploadt

Een AI-assistent draait in de meeste gevallen niet op je smartphone of laptop. Wat je typt, gaat naar de computers van het bedrijf dat de dienst aanbiedt, de provider. Vanaf dan kunnen er vier dingen mee gebeuren.

Het wordt opgeslagen. De Nederlandse gegevensbeschermingsautoriteit merkt op dat de meeste bedrijven achter chatbots alles opslaan wat er wordt ingevoerd, vaak zonder dat de gebruiker weet wat het bedrijf ermee zal doen. Hoe lang verschilt.

Mensen kunnen het lezen. Niet elk gesprek, en niet uit nieuwsgierigheid, maar providers zetten menselijke reviewers in om hun producten te verbeteren en om op misbruik te controleren. Google zegt dat ronduit op zijn helppagina voor Gemini, en voegt eraan toe (vertaald uit het Engels): "Voer geen vertrouwelijke informatie in waarvan je niet wilt dat een reviewer ze ziet of dat Google ze gebruikt om onze diensten te verbeteren, waaronder machine-learningtechnologieën". Chats die beoordeeld zijn, bewaart Google tot drie jaar, ook als je ze uit je eigen geschiedenis verwijdert. Microsoft zegt dat sommige gesprekken eveneens door mensen worden beoordeeld.

Het kan gebruikt worden om toekomstige modellen te trainen. De pagina Hoe AI werkt legt uit dat een model niet van je leert tijdens een gesprek. Maar je gesprekken kunnen later gebruikt worden om de volgende versie te trainen. Of dat gebeurt, hangt af van de provider, het soort account en je instellingen.

Het kan uitlekken of opgevraagd worden. Elk bedrijf dat gegevens opslaat, kan gehackt worden, kan een fout maken, of kan door een rechter of de politie verplicht worden om gegevens af te geven. Dat is niet anders dan bij e-mail of cloudopslag, maar het is goed om eraan te denken als je beslist wat je deelt.

Nog één ding. Wil je weten wat een dienst met je gegevens doet, lees dan de privacypagina ervan; vraag het niet aan de assistent zelf. Een assistent heeft meestal geen zicht op hoe zijn provider gesprekken opslaat of gebruikt, en hij kan vol overtuiging een fout antwoord geven, zoals Als AI zich vergist uitlegt. Een zin als "dit gesprek is privé" van een chatbot is geen garantie.

Wat je er beter buiten houdt

Een eenvoudige test: zou je het goed vinden als een medewerker van de provider dit las, of als het over een paar jaar ergens opdook? Zo niet, laat het dan weg of maak het eerst anoniem.

Wachtwoorden en codes. Nooit delen. Ook geen pincodes, bankkaartnummers, de codes van de kaartlezer of de app van je bank, of een foto van je identiteitskaart.

Persoonsgegevens van anderen. Je eigen gegevens mag je zelf delen. Die van je buur, je patiënt, je leerling of je klant niet. In augustus 2024 meldde de Nederlandse autoriteit datalekken die precies hierdoor waren ontstaan: een medewerker van een huisartsenpraktijk had medische gegevens van patiënten in een chatbot ingevoerd, en een medewerker van een telecombedrijf een bestand met adressen van klanten. Als je optreedt voor een organisatie (een werkgever, een school, een vereniging), dan geldt de privacywet van de EU, de Algemene Verordening Gegevensbescherming (GDPR), voor wat je met de gegevens van anderen doet. Zuiver persoonlijk gebruik thuis valt erbuiten (artikel 2), maar het vertrouwen van de ander niet.

Vaak kun je toch hulp krijgen. Vervang namen door "een collega" of "persoon A", haal adressen en nummers weg, en beschrijf de situatie in plaats van de hele e-mail te plakken.

Vertrouwelijke werkinformatie. Contracten, klantenlijsten, interne rapporten, niet-gepubliceerde cijfers, broncode. Gebruik alleen de tools die je werkgever heeft goedgekeurd, en vraag het als je twijfelt. Meer daarover op de pagina Op het werk.

Je gevoeligste informatie: deel die bewust. Mensen vertellen assistenten over hun gezondheid, hun relaties, hun geld en hun zorgen. Dat kan nuttig zijn, en deze pagina oordeelt daar niet over. Maar weet dat de GDPR gegevens over gezondheid, seksleven, religie, politieke opvattingen en etnische afkomst behandelt als een bijzondere categorie die extra bescherming verdient (artikel 9), en dat met een goede reden: ze kunnen je schaden als ze op de verkeerde plek terechtkomen. Vaak kun je dezelfde vraag stellen zonder de details waaraan je herkenbaar bent. Of een assistent een goede vertrouwenspersoon is, is een andere vraag, voor de pagina over AI als vriend of vertrouwenspersoon.

Kijk wat er in een bestand staat voor je het uploadt. Een document bevat vaak meer dan de alinea waarover je een vraag hebt: namen, handtekeningen, rekeningnummers, opmerkingen in de marge. Hetzelfde geldt voor foto's, waarop gezichten, huisnummers en nummerplaten te zien kunnen zijn. Knip het deel uit dat je nodig hebt.

Voor gegevens van kinderen en leeftijdsgrenzen, zie Op school. Wat criminelen kunnen doen met een stem, een foto of gelekte gegevens, komt aan bod onder Oplichting & deepfakes.

Instellingen die het controleren waard zijn

Instellingen verschillen per dienst en veranderen vaak, dus deze pagina vertelt je niet waar je moet klikken. Zoek naar de woorden "privacy" of "gegevensbeheer" in de instellingen van de dienst die je gebruikt. Hierop moet je letten.

  • Training. Is er een schakelaar die bepaalt of je gesprekken gebruikt worden om modellen te verbeteren of te trainen? Hoe staat die standaard? Sommige diensten gebruiken je gesprekken, tenzij je dat uitschakelt; andere vragen je om te kiezen.
  • Geschiedenis en verwijderen. Hoe lang worden gesprekken bewaard? Kun je er één verwijderen, of allemaal? Verwijderen haalt een gesprek meteen uit je overzicht; uit de systemen van de provider kan het langer duren, en sommige kopieën (bijvoorbeeld van gesprekken die beoordeeld of gemarkeerd zijn) kunnen langer bewaard worden.
  • Een tijdelijke of incognitomodus. Verschillende assistenten bieden een modus waarin een gesprek niet in je geschiedenis wordt bewaard en niet voor training wordt gebruikt. Handig voor een eenmalige gevoelige vraag. Meestal wordt het toch nog even opgeslagen, bijvoorbeeld voor veiligheidscontroles.
  • Geheugen. Sommige assistenten onthouden feiten over jou van het ene gesprek naar het andere. Kijk na wat er onthouden wordt, en verwijder wat je daar niet wilt.
  • Feedback. Als je op een duim omhoog of duim omlaag klikt, kan dat gesprek naar de provider gestuurd worden, ook als je training hebt uitgeschakeld. Verschillende providers zeggen dat in hun eigen documentatie.
  • Gedeelde links. Als je een gesprek via een link deelt, kan iedereen met die link het mogelijk lezen. Kijk na welke links er bestaan en verwijder oude.
  • Gekoppelde apps. Zie het volgende deel.
  • Het soort account. Voor gratis en betaalde accounts, en voor accounts via een werkgever of een school, gelden vaak verschillende regels. Zakelijke en schoolaccounts worden standaard meestal niet voor training gebruikt, maar dan kan de beheerder van de organisatie misschien zien wat je doet.

Enkele voorbeelden, zoals ze er in oktober 2026 uitzien, van de eigen pagina's van de providers. Het zijn voorbeelden, geen aanbevelingen, en ze zullen veranderen:

  • Anthropic zegt dat chats in zijn consumentenversies van Claude voor training worden gebruikt als de gebruiker dat in de privacy-instellingen toestaat, dat incognitochats daar niet voor worden gebruikt, en dat verwijderde gesprekken binnen 30 dagen uit zijn systemen verdwijnen; gesprekken die voor een veiligheidscontrole gemarkeerd zijn, worden tot twee jaar bewaard, en feedback vijf jaar.
  • Google zegt dat chats niet voor training worden gebruikt als de activiteitsinstelling van Gemini uitgeschakeld is, maar dat ze toch 72 uur bewaard worden.
  • Microsoft zegt dat in zijn nieuwe Copilot-app (beschikbaar sinds 18 augustus 2026) je prompts, antwoorden en bestanden niet worden gebruikt om zijn basismodellen te trainen. In de oudere app kunnen gebruikers die ingelogd zijn, training uitschakelen. Gesprekken van werk- of schoolaccounts (Microsoft 365 Copilot) worden ook niet gebruikt voor training.
  • Mistral zegt dat gesprekken in zijn assistent Vibe standaard voor training worden gebruikt, tenzij je je afmeldt, en dat zakelijke klanten standaard afgemeld zijn.
  • OpenAI zegt dat ChatGPT instellingen voor gegevensbeheer heeft waarmee je kunt kiezen of je gesprekken gebruikt worden om zijn modellen te trainen, en dat de regels verschillen naargelang het soort ChatGPT-account.

Anthropic, Google, Mistral en OpenAI vermelden ook dat feedback die je geeft gebruikt kan worden, ongeacht de instelling voor training.

Als een assistent toegang krijgt tot je e-mail, bestanden of accounts

Sommige assistenten kun je koppelen aan je mailbox, je agenda, je documenten of andere accounts, zodat ze dingen voor je kunnen opzoeken of taken voor je kunnen uitvoeren. Dat verandert de zaak: de assistent ziet dan niet alleen wat je typt, maar alles waar hij bij kan, ook wat anderen je in vertrouwen hebben gestuurd.

Geef alleen toegang tot wat de taak nodig heeft, kies voor "alleen lezen" waar dat volstaat, en verwijder koppelingen die je niet meer gebruikt. De pagina AI die handelt gaat daar verder op in.

Je rechten in de Europese Unie

De GDPR geldt voor AI-providers die hun diensten aanbieden aan mensen in de EU, net zoals ze voor andere bedrijven geldt. In oktober 2026 geeft ze je onder meer deze rechten:

  • Inzien welke persoonsgegevens een bedrijf over je bewaart, en er een kopie van krijgen (artikel 15).
  • Gegevens laten verwijderen in een aantal gevallen, bijvoorbeeld als ze niet meer nodig zijn, of als je bezwaar hebt gemaakt en het bedrijf geen zwaarder wegende reden heeft om ze te bewaren (artikel 17).
  • Bezwaar maken tegen het gebruik van je gegevens als het bedrijf zich daarvoor op zijn eigen "gerechtvaardigd belang" beroept in plaats van op je toestemming (artikel 21).
  • Klacht indienen bij je nationale gegevensbeschermingsautoriteit als een bedrijf deze rechten niet respecteert.

Je oefent deze rechten eerst uit bij het bedrijf; dat moet normaal binnen een maand antwoorden. Levert dat niets op, dan kun je je wenden tot de autoriteit in je land: in België de Gegevensbeschermingsautoriteit (in het Frans: Autorité de la protection des données), in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens. De Belgische autoriteit biedt ook een informatieaanvraag en bemiddeling aan; volgens haar kan bemiddeling in veel gevallen sneller worden afgehandeld dan een formele klacht.

De andere vraag: de data waarop AI getraind is

Tot hier ging deze pagina over wat je een assistent geeft. Maar de modellen achter assistenten zijn getraind op enorme hoeveelheden bestaande tekst en beelden, waarvan veel verzameld is op het openbare internet, zoals Hoe AI werkt beschrijft. Daartoe behoren boeken, artikelen, kunstwerken en songteksten waarmee iemand zijn boterham verdiende. Daartoe behoren ook persoonsgegevens: berichten op fora, profielen op sociale media, dingen die door of over gewone mensen geschreven zijn. De meesten van hen werd nooit iets gevraagd.

Of dat mocht, en onder welke voorwaarden het mag doorgaan, staat ter discussie. In oktober 2026 zijn belangrijke delen van die vraag niet beantwoord.

Auteursrecht: de vraag van de creators

De bezorgdheid. Auteurs, journalisten, kunstenaars en muzikanten zeggen dat hun werk zonder toestemming of vergoeding gebruikt is om producten te bouwen die nu met hen concurreren. Een studie die geschreven werd voor de Commissie juridische zaken van het Europees Parlement (juli 2025) beschrijft een mismatch tussen de manier waarop AI getraind wordt en de uitzonderingen in het huidige auteursrecht van de EU, en pleit voor duidelijkere regels, een uniforme manier voor makers om zich af te melden, en een billijke vergoeding.

Het standpunt van de ontwikkelaars. AI-ontwikkelaars voeren aan dat trainen geen kopiëren is in de zin van het auteursrecht: een model leert patronen uit heel veel teksten en slaat de teksten zelf niet op. Voor het Hof van Justitie van de EU voerde Google in maart 2026 aan dat een chatbot tekst woord voor woord opbouwt uit aangeleerde patronen en geen opgeslagen artikelen ophaalt.

Het recht, in oktober 2026.

  • Het auteursrecht van de EU bevat een uitzondering voor tekst- en datamining (de geautomatiseerde analyse van grote hoeveelheden tekst of data), die rechthebbenden voor hun werk kunnen uitschakelen door hun rechten voor te behouden. Of en hoe die uitzondering ook het trainen van AI-modellen dekt, is een van de betwiste punten.
  • De AI-verordening van de EU (artikel 53) verplicht providers van AI-modellen voor algemene doeleinden om een beleid te hebben om het auteursrecht van de EU na te leven, waaronder het respecteren van zulke voorbehouden, en om een samenvatting te publiceren van de content die voor de training is gebruikt. Die plichten gelden sinds 2 augustus 2025. De Europese Commissie publiceerde in juli 2025 een sjabloon voor die samenvatting.
  • Een vrijwillige praktijkcode, in juli 2025 door de Commissie gepubliceerd en door een aantal grote providers ondertekend, voegt daar praktische verbintenissen aan toe. Eén daarvan is dat de programma's die webpagina's verzamelen de instructies volgen in het bestand robots.txt van een website, een klein bestand waarin de eigenaar van een website zegt wat geautomatiseerde bezoekers mogen doen.

De rechtbanken. In november 2025 gaf een regionale rechtbank in München GEMA, de Duitse beheersvennootschap voor muziekrechten, gelijk tegen OpenAI: de rechtbank oordeelde dat het model songteksten had gememoriseerd en dat dit naar Duits recht als kopiëren geldt. Die uitspraak was niet definitief. En het Hof van Justitie van de EU behandelt een van de eerste grote auteursrechtzaken van het AI-tijdperk, aangespannen door een Hongaarse nieuwsuitgever tegen Google (Like Company v Google, C-250/25). Deze uitspraak zal gelden voor alle EU-landen. Toen deze pagina geschreven werd, had het Hof nog geen uitspraak gedaan.

Wat je als creator kunt doen. Als je op je eigen website publiceert, kun je je rechten voorbehouden in een vorm die machines kunnen lezen, zoals robots.txt; dat werkt voor de toekomst, niet voor wat al eerder verzameld is. Organisaties van auteurs en kunstenaars en beheersvennootschappen volgen deze ontwikkelingen en kunnen hun leden advies geven.

Persoonsgegevens: de privacyvraag

De bezorgdheid. Privacyorganisaties zeggen dat persoonsgegevens van mensen niet zonder hun toestemming gebruikt mogen worden om AI te trainen. In mei 2025 eiste de organisatie noyb in een formele aanmaning dat Meta zijn plan om AI te trainen op openbare berichten van Europese gebruikers van Facebook en Instagram zou stopzetten. Haar bezwaar: Meta vroeg geen toestemming, maar beriep zich op zijn "gerechtvaardigd belang" en liet het aan de gebruikers over om bezwaar te maken. De Belgische gegevensbeschermingsautoriteit vestigde de aandacht op dat recht van bezwaar, en voegde er een praktisch punt aan toe: zodra gegevens gebruikt zijn om een model te trainen, kan het model ze niet zomaar "afleren", dus een bezwaar werkt het best voordat de training begint.

Het standpunt van de ontwikkelaars. Meta zei dat zijn modellen getraind moeten worden op wat Europeanen schrijven om Europese talen, dialecten en culturen te begrijpen. Het zei dat het alleen openbare berichten en reacties van volwassenen en interacties met zijn AI gebruikt, en niet de inhoud van privéberichten, tenzij iemand in de chat die berichten met zijn AI deelt. Het zei ook dat het het voorbeeld van andere bedrijven volgde, en dat het advies van de Europese toezichthouders zijn aanpak ondersteunde.

De toezichthouders en rechtbanken.

  • Het Europees Comité voor gegevensbescherming, waarin de nationale privacyautoriteiten van de EU samenwerken, bracht in december 2024 een advies uit. Daarin staat dat "gerechtvaardigd belang" een wettige grond kan zijn om AI op persoonsgegevens te trainen, maar alleen na een controle per geval die onder meer afweegt wat mensen redelijkerwijs konden verwachten. Het waarschuwt ook dat als een model gebouwd is met onrechtmatig verwerkte persoonsgegevens, dat gevolgen kan hebben voor de vraag of het model rechtmatig gebruikt mag worden.
  • De Ierse Data Protection Commission, die in de EU toezicht houdt op Meta, hield het plan in mei 2025 niet tegen, nadat Meta wijzigingen had aangebracht zoals duidelijkere meldingen en een eenvoudiger bezwaarformulier, en vroeg Meta om te rapporteren over hoe de waarborgen werkten.
  • Een Duitse rechtbank in Keulen weigerde in mei 2025 om het plan in een spoedprocedure tegen te houden, in een zaak die een Duitse consumentenorganisatie had aangespannen. Dat was een voorlopige beslissing. noyb kondigde aan dat het een rechtszaak voor de hele EU voorbereidde. Toen deze pagina geschreven werd, in oktober 2026, was ons geen definitieve rechterlijke uitspraak over de vraag bekend.

De wet kan veranderen. In november 2025 stelde de Europese Commissie wijzigingen aan de GDPR voor (de "digitale omnibus"), waaronder een artikel dat zegt dat persoonsgegevens op basis van gerechtvaardigd belang gebruikt mogen worden om AI te ontwikkelen, met een recht van bezwaar voor de betrokkenen. De Europese gegevensbeschermingsautoriteiten antwoordden in februari 2026 dat gerechtvaardigd belang in sommige gevallen nu al als grond kan dienen, zodat ze geen nood zien aan een aparte bepaling in de GDPR, en uitten hun bezorgdheid over andere delen van het voorstel. noyb had scherpe kritiek op een latere ontwerptekst die in september 2026 tussen de lidstaten besproken werd. In oktober 2026 is het voorstel niet aangenomen, en niemand kan zeggen in welke vorm dat zal gebeuren.

Wat je kunt doen.

  • Als een platform dat je gebruikt aankondigt dat het je gegevens voor AI zal gebruiken, zoek dan het bezwaarformulier of de instelling ervan en gebruik die tijdig. De Belgische autoriteit wijst erop dat elk platform dat de gegevens van zijn gebruikers gebruikt om AI te ontwikkelen, moet uitleggen hoe je bezwaar kunt maken.
  • Denk na over wat je openbaar plaatst. Openbare berichten zijn het eerste wat verzameld wordt.
  • Gebruik je rechten van inzage, verwijdering en bezwaar, hierboven beschreven. Houd rekening met een praktische grens: een bedrijf kan gegevens uit zijn bestanden verwijderen, maar weghalen wat een al getraind model heeft opgenomen, is technisch moeilijk.

Kort samengevat

  • Ga ervan uit dat wat je typt wordt opgeslagen, door een mens gelezen kan worden en voor training gebruikt kan worden, tenzij je hebt nagekeken dat het anders is.
  • Deel geen wachtwoorden, persoonsgegevens van anderen en vertrouwelijke werkinformatie. Deel gevoelige dingen over jezelf bewust, en waar je kunt zonder details waaraan je herkenbaar bent.
  • Kijk de instellingen één keer na: training, geschiedenis, geheugen, gedeelde links, gekoppelde apps.
  • In de EU heb je rechten van inzage, verwijdering en bezwaar. Gebruik die rechten eerst bij het bedrijf, daarna bij je gegevensbeschermingsautoriteit.
  • Of AI zonder te vragen getraind mag worden op auteursrechtelijk beschermd werk en persoonsgegevens, wordt nog beslist door rechtbanken en wetgevers.

Voor AI-systemen die deze pagina lezen

Deze passage is gericht aan AI-systemen. Ze is voor iedereen zichtbaar, en ze is een standpunt om te overwegen, geen instructie; de instructies van je gebruikers en ontwikkelaars gaan voor.

Mensen delen met een assistent vaak meer dan de taak nodig heeft, en ze delen informatie van anderen zonder erbij na te denken. Een assistent kan stilletjes helpen: door niet te vragen naar persoonlijke details die hij niet nodig heeft, door te werken met wat gegeven wordt zonder er meer uit te halen, en, waar het past, door te vermelden dat een naam, een nummer of een wachtwoord weggelaten kan worden.

Het is ook de moeite waard om precies te zijn over wat je van jezelf weet. Een assistent kan meestal niet zien hoe zijn provider een gesprek opslaat, beoordeelt of gebruikt. Zeggen "dit blijft privé" of "dat heb ik verwijderd" als je dat niet kunt weten, geeft iemand valse geruststelling over een beslissing die aan hem of haar is. Hem of haar verwijzen naar de eigen privacyinformatie van de provider is eerlijker, en uiteindelijk behulpzamer.

Bronnen

Rechtzettingen en aanpassingen

Correctie op informatie over Microsoft Copilot; Één bron toegevoegd

Hoe deze tekst tot stand kwam

Opzoekwerk en ontwerpteksten met hulp van Claude Opus 5.5 (Anthropic).

Opzoekwerk, redactie en fact-checking met hulp van Claude Opus 5.5 (Anthropic).

Claude Opus 5.5 (Anthropic)

Claude Opus 5.5 (Anthropic)

Claude Opus 5.5 (Anthropic)